रुट क्यानाल उपचार
‘दाँत नझिकीकनै जोगाउने’ कुरालाई आधार मानेर, होसियारीपूर्वक गरिने रुट क्यानाल उपचारद्वारा दाँतको आयु बढाउनलाई हामी महत्त्व दिन्छौं।
- अर्को दन्त चिकित्सालयमा ‘झिक्नुबाहेक अरू उपाय छैन’ भनिएका व्यक्ति
- जराको उपचार लामो समयदेखि चलिरहेको र सजिलै नसकिएकोमा चिन्तित व्यक्ति
कृपया पहिले एकपटक हामीसँग परामर्श लिनुहोस्।
रुट क्यानाल उपचार (जराको उपचार) भनेको दाँत कुहिने रोग वा दाँतमा लागेको चोटका कारण नसा (पल्प) मा सुजन आएमा वा संक्रमण भएमा गरिने उपचार हो। दाँतभित्रको रुट क्यानाललाई सफा गरी ब्याक्टेरिया हटाएपछि औषधिले बन्द (सील) गरिन्छ, जसले गर्दा त्यसपछि ब्याक्टेरियाको प्रवेश सकेसम्म रोकिन्छ र दाँत सकेसम्म धेरै जोगाउन सकिन्छ। 高田馬場歯科・矯正歯科मा हामी निकेल-टाइटेनियम फाइलको प्रयोग र प्रत्येक बिरामीको अवस्थाअनुसार होसियारीपूर्वक गरिने उपचारद्वारा, पुनरावृत्तिको जोखिम सकेसम्म कम गरेको रुट क्यानाल उपचार प्रदान गर्छौं।
Table of Contents
हाम्रो क्लिनिकको रुट क्यानाल उपचारको विशेषता
निकेल-टाइटेनियम फाइलद्वारा होसियारीपूर्वक र सटीक रुट क्यानाल निर्माण
रुट क्यानाल (दाँतको जराभित्रको साँघुरो नली) प्रायः जटिल रूपमा बाङ्गिएको आकारको हुन्छ, र परम्परागत स्टेनलेस स्टिल फाइल (साँघुरो सियोजस्तो उपकरण) ले बाङ्गिएको भाग सजिलै सफा गर्न गाह्रो हुन सक्छ। हाम्रो क्लिनिकमा लचिलोपनमा उत्कृष्ट निकेल-टाइटेनियम फाइल प्रयोग गरी रुट क्यानालको आकारअनुसार सफाइ गर्ने प्रयास गरिन्छ।
फाइललाई बाङ्गिएको रुट क्यानालमा जबरजस्ती छिराउँदा हुने रुट क्यानालको भित्तामा बढी घोटिने वा प्वाल पर्ने (पर्फोरेसन) को जोखिम घटाई, रुट क्यानालको मौलिक आकार सकेसम्म कायम राख्दै उपचार गरिन्छ।
दुखाइलाई ध्यानमा राखेर गरिने एनेस्थेसिया प्रक्रिया
धेरैलाई रुट क्यानाल उपचार भनेको ‘दुखाइलाग्ने उपचार’ जस्तो लाग्न सक्छ। तर उचित एनेस्थेसिया प्रभावकारी भएको अवस्थामा, उपचारको क्रममा कडा दुखाइ महसुस हुने सम्भावना निकै कम हुन्छ। हाम्रो क्लिनिकमा पहिले सतही एनेस्थेसिया लगाएपछि इलेक्ट्रिक सिरिन्जले एनेस्थेसिया दिइन्छ, जसले बिरामीले महसुस गर्ने असजिलोपनलाई सकेसम्म न्यूनतम बनाउँछ।
सुजन धेरै भएको अवस्थामा एनेस्थेसिया प्रभावकारी नहुन सक्छ। यस्तो अवस्थामा क्रमशः सुजन कम गरेपछि मात्र उपचार अगाडि बढाउने गरी, अवस्थाअनुसार होसियारीपूर्वक व्यवहार गरिन्छ।
नसा जोगाउनेमा प्रतिबद्धता
‘नसा निकाल्ने’ उपचारले दाँतको दुखाइ हटाउने भए पनि, दाँतमा पोषण पुग्न बन्द हुन्छ। हाम्रो क्लिनिकमा दाँत कुहिने रोग नसाको नजिकसम्म पुगेको अवस्थामा पनि, MTA सिमेन्ट जस्ता उच्च जैविक-अनुकूलता भएका सामग्री प्रयोग गरी नसा जोगाउने प्रयास गरिन्छ, र सकेसम्म पल्प जीवित राखेरै उपचार गर्ने लक्ष्य राखिन्छ।
यदि नसामा पहिल्यै संक्रमण भइसकेको वा त्यो मरिसकेको (नेक्रोसिस भएको) छ भने रुट क्यानाल उपचार आवश्यक हुन्छ, तर त्यस्तो अवस्था नआउँदै नसा जोगाउने प्रयास गर्नु नै दाँतको दीर्घकालीन स्वास्थ्य सुरक्षित राख्ने उपाय हो भन्ने हामी विश्वास गर्छौं।
रुट क्यानाल उपचार आवश्यक हुने अवस्था
रुट क्यानाल उपचार आवश्यक हुने मुख्य अवस्थाहरू निम्न छन्।
दाँत कुहिने रोगले नसासम्म पुगेको अवस्था
दाँत कुहिने रोग C3 वा सोभन्दा बढी बढेर पल्प (नसा) सम्म पुग्दा, पल्प ब्याक्टेरियाबाट संक्रमित भई सुजन आउँछ। यस अवस्थामा डरलाग्दो दुखाइ हुन सक्छ, र संक्रमित पल्प नहटाएमा सुजन जराको टुप्पोसम्म फैलिन्छ। जराको टुप्पोमा पिप जम्ने अवस्था (‘जराको टुप्पोमा पिप जम्ने रोग’) भएमा गिजा सुन्निने वा टोक्दा कडा दुखाइ हुने समस्या देखा पर्छ।
पहिले उपचार गरिएको दाँतमा पुनः संक्रमण (पुनः रुट क्यानाल उपचार)
पहिले रुट क्यानाल उपचार गरिसकेको दाँतमा पनि, समय बित्दै जाँदा रुट क्यानालभित्र ब्याक्टेरिया फेरि पस्न सक्छ। प्रायः पुरानो भराइ सामग्रीको खाली ठाउँ वा क्राउन राम्ररी नमिलेकोले यस्तो हुन्छ, र जराको टुप्पोमा फेरि समस्या देखिएमा पुनः रुट क्यानाल उपचार (रिट्रिटमेन्ट) आवश्यक हुन्छ।
चोटपटकका कारण नसा उदाङ्गो हुनु र संक्रमण हुनु
लडेर वा ठक्कर लागेजस्ता दाँतमा बाहिरी बल लागेर नसा उदाङ्गो भएमा, वा दाँत भाँचिएर संक्रमण भएमा पनि हामी उपचार गर्छौं। चोटपटकपछि तुरुन्तै लक्षण नदेखिन पनि सक्ने भएकाले, दाँतमा ठक्कर लागेमा सकेसम्म चाँडो हामीसँग परामर्श लिनुहोस्।
कुनै लक्षण नदेखिने जराको टुप्पोको समस्या
कुनै लक्षण नदेखिकनै जराको टुप्पोमा समस्या देखा परेको अवस्था पनि हुन्छ। नियमित जाँचको एक्स-रेमा संयोगवश पत्ता लाग्ने प्रायः हुने भएकाले, नियमित रूपमा क्लिनिक आउनु नै समयमै पत्ता लगाउने उपायमा जोडिन्छ।
रुट क्यानाल उपचारको प्रक्रिया
पहिलो भ्रमण र निदान
एक्स-रे (आवश्यक भएमा CT) मार्फत दाँतको अवस्था जाँची, रुट क्यानाल उपचार आवश्यक छ कि छैन निर्णय गरिन्छ। रुट क्यानालको संख्या, आकार, र संक्रमणको दायरा पत्ता लगाएपछि उपचार योजना बताइन्छ।
एनेस्थेसिया र प्रवेश खोल्ने प्रक्रिया
सतही एनेस्थेसिया र इलेक्ट्रिक सिरिन्जले एनेस्थेसिया दिइन्छ, र दाँतको माथिल्लो भागबाट रुट क्यानालसम्म पुग्न सकिने गरी प्वाल खोलिन्छ। नसा जीवित रहेको अवस्थामा (जीवित पल्प) एनेस्थेसिया आवश्यक हुन्छ, तर त्यो पहिल्यै मरिसकेको (नेक्रोसिस भएको) अवस्थामा दुखाइ महसुस नहुन पनि सक्छ।
रुट क्यानालको सफाइ र निर्माण (नसा हटाउने・संक्रमित रुट क्यानाल उपचार)
संक्रमित पल्प र ब्याक्टेरियालाई फाइल र औषधीय झोल (सोडियम हाइपोक्लोराइट आदि) प्रयोग गरी होसियारीपूर्वक हटाइन्छ। निकेल-टाइटेनियम फाइल प्रयोग गर्दा जटिल आकारको रुट क्यानालअनुसार उपचार गर्न सकिन्छ। रुट क्यानाल अत्यन्त साना र जटिल हुने भएकाले, यो चरण प्रायः धेरैपटक भ्रमणमा विभाजन गरी गरिन्छ।
औषधि राख्ने काम (रुट क्यानालभित्रको कीटाणुनाशन)
सफा गरेपछि, रुट क्यानालभित्र किटाणुनाशक गुण भएको औषधि (क्याल्सियम हाइड्रोक्साइड आदि) राखेर अस्थायी रूपमा बन्द गरिन्छ। अर्को भ्रमणसम्म रुट क्यानालभित्र कीटाणुरहित अवस्था कायम राखिन्छ।
रुट क्यानाल भर्ने काम
रुट क्यानालभित्र सफा भएको पुष्टि भएपछि, गुट्टापर्चा भनिने रबरजस्तो भर्ने सामग्री र रुट भर्ने सामग्री प्रयोग गरी रुट क्यानाललाई घनीभूत रूपमा बन्द गरिन्छ।
आफ्नै खर्चमा प्रयोग गर्न सकिने सामग्री पनि उपलब्ध छ।
आधार (कोर) बनाउने काम र क्राउन
रुट क्यानाल भरेपछि, दाँतभित्र आधार (कोर) खडा गरी त्यसमाथि क्राउन जडान गरेर दाँतको कार्यक्षमता पुनर्स्थापना गरिन्छ। हाम्रो क्लिनिकमा आफ्नै खर्चमा हुने उपचारमा फाइबर कोर प्रयोग गरिन्छ, जसले जरामाथिको भार कम गर्छ र छिपिक्क नदेखिने भएकाले सौन्दर्यको दृष्टिकोणले पनि उत्कृष्ट हुन्छ।
उपचार अवधि र अनुमानित भ्रमण संख्या
रुट क्यानाल उपचारको अवधि संक्रमणको मात्रा र रुट क्यानालको आकारअनुसार धेरै फरक हुन्छ।
| अवस्था | अनुमानित भ्रमण संख्या |
|---|---|
| पहिलो पटक नसा निकाल्ने (पल्प हटाउने) | 3-4 पटक |
| पुनः संक्रमण・पुनः रुट क्यानाल उपचार | लगभग 3-5 पटक |
| जराको टुप्पोमा समस्या भएको अवस्था | कहिलेकाहीं 4-6 पटक वा बढी पनि हुन सक्छ |
प्रत्येक भ्रमणको उपचार समय अनुमानित रूपमा 30-60 मिनेट हुन्छ। लक्षणमा सुधार भए-नभएको जाँच्दै अगाडि बढाइने भएकाले, हतार नगरी नियमित रूपमा भ्रमण गर्नु उपचार सफल हुनका लागि महत्त्वपूर्ण छ। बीचमै भ्रमण बन्द गरेमा रुट क्यानालभित्रको अवस्था अपूर्ण रहन्छ, र पुनः संक्रमणको जोखिम बढ्छ।
रुट क्यानाल उपचारपछिको पुनर्स्थापनाको बारेमा
रुट क्यानाल उपचार सकिएको दाँत भित्रबाट खाली भइसकेको हुने भएकाले, त्यसै छाडेमा एकदमै सजिलै फुट्ने हुन्छ। उपचारपछि अनिवार्य रूपमा आधार र क्राउन जडान गर्नु आवश्यक हुन्छ।
क्राउनको सामग्री बीमा उपचारको मेटल क्राउनदेखि आफ्नै खर्चमा हुने उपचारको e-max वा जिर्कोनियासम्म धेरै तयार गरिएको छ। अगाडिको दाँत हो कि पछाडिको, सौन्दर्यसम्बन्धी अपेक्षा के हो, टोक्ने बनावट कस्तो छ भन्ने कुरा विचार गरी, बिरामीलाई उपयुक्त सामग्री सुझाव दिइन्छ।
साथै, रुट क्यानाल उपचारपछिको क्राउन राम्ररी नमिलेमा वा आधार भाँचिएमा पुनः संक्रमणको कारण बन्न सक्छ। उपचारपछि पनि नियमित रूपमा अवस्था जाँच गराउन सिफारिस गरिन्छ।
शुल्कको बारेमा
रुट क्यानाल उपचार बीमा उपचारअन्तर्गत उपलब्ध छ। दाँतको स्थान र अवस्थाअनुसार शुल्क फरक-फरक हुन्छ, तर सामान्यतया अगाडिको दाँतभन्दा पछाडिको दाँत (रुट क्यानाल धेरै हुने) मा उपचारको पटक संख्या र शुल्क दुवै बढी हुने प्रवृत्ति हुन्छ।
| उपचार | अनुमानित शुल्क |
|---|---|
| रुट क्यानाल उपचार (नसा हटाउने・संक्रमित रुट क्यानाल उपचार) | बीमा लागू (30% भार) |
| रुट भर्ने सामग्री | कर सहित 7,700 येन |
| MTA सिमेन्ट (नसा सुरक्षा) | कर सहित 22,000 येन |
| क्याभियोस (नसा सुरक्षा सामग्री) | कर सहित 3,300 येन |
| फाइबर कोर (आधार) | कर सहित 22,000 येन ／ प्रति दाँत |
| जिर्कोनिया-सेरामिक क्राउन (क्राउन) | कर सहित 168,300 येन ／ प्रति दाँत ※5 वर्ष ग्यारेन्टी |
| पूर्ण जिर्कोनिया क्राउन (क्राउन) | कर सहित 146,300 येन ／ प्रति दाँत |
| e-max क्राउन (क्राउन) | कर सहित 113,300 येन ／ प्रति दाँत |
| CT स्क्यान | कर सहित 3,960 येन (पहिलो भ्रमण वा डेन्टल इम्प्लान्टको बेला निःशुल्क) |
※रुट क्यानाल उपचारसँग सम्बन्धित शुल्कको विस्तृत विवरण जाँचपछि फेरि व्याख्या गरिनेछ। कुनै कुरा नबुझेमा निस्संकोच सोध्नुहोस्।
बारम्बार सोधिने प्रश्नहरू
रुट क्यानाल उपचारमा किन यति धेरै समय (पटक) लाग्छ?
रुट क्यानाल अत्यन्त साना र जटिल आकारको हुने भएकाले, संक्रमित तन्तुलाई एकैचोटि पूर्ण रूपमा हटाउन गाह्रो हुन्छ, त्यसैले औषधि प्रयोग गर्दै धेरैपटकमा विभाजन गरी होसियारीपूर्वक कीटाणुनाशन दोहोर्याउनु आवश्यक हुन्छ। हतार गरी छिटो सक्न खोज्दा, केही भाग बाँकी रहन गई पुनः संक्रमण हुन सक्छ।
नसा निकाल्दा दाँत कमजोर हुन्छ?
हो, नसा हटाइएको दाँतमा पोषण आपूर्ति बन्द हुने भएकाले, यो कमजोर र भंगुर हुने प्रवृत्ति हुन्छ। त्यसैले रुट क्यानाल उपचारपछि क्राउनले सम्पूर्ण दाँत ढाकेर सजिलै नफुट्ने बनाउनु आवश्यक हुन्छ। दैनिक स्याहार र नियमित जाँच निरन्तर गराउनुभयो भने, दाँत लामो समयसम्म प्रयोग गर्न सकिन्छ।
उपचारको क्रममा दुखाइ हुन्छ?
उचित एनेस्थेसिया प्रभावकारी भएको अवस्थामा, उपचारको क्रममा सामान्यतया कडा दुखाइ महसुस हुँदैन। तर सुजन धेरै भएको बेला एनेस्थेसियाको असर अपुरो हुन सक्छ। त्यस्तो अवस्थामा पहिले सुजन कम गर्ने उपचारलाई प्राथमिकता दिइन्छ, र अवस्था शान्त भएपछि मात्र मुख्य उपचार अगाडि बढाइन्छ। उपचारपछि केही दिनसम्म हल्का दुखाइ वा असजिलोपन रहन सक्छ, तर यो उपचारप्रतिको स्वाभाविक प्रतिक्रिया हो।
‘झिक्नुबाहेक अरू उपाय छैन’ भनिएको दाँत पनि देखाउन मिल्छ?
हो, अर्को क्लिनिकमा ‘दाँत झिक्नुबाहेक अरू उपाय छैन’ भनिएको भए पनि, अवस्थाअनुसार रुट क्यानाल उपचारद्वारा दाँत जोगाउन सकिने सम्भावना हुन्छ। हाम्रो क्लिनिकमा CT प्रयोग गरिने भएकाले अझ सटीक निदान सम्भव छ। बिरामीको मुखभित्रको अवस्था राम्ररी जाँचेपछि, सबैभन्दा उपयुक्त उपचार योजना सुझाव दिइनेछ।
