गिजाको रोग
गिजाको रोगमा प्रायः यस्तो सोचिन्छ कि ‘दुखाइ नभएकाले ठीकै छ’, तर आफैंले लक्षण महसुस गर्दासम्ममा रोग पहिले नै धेरै हदसम्म बढिसकेको हुने केसहरू धेरै हुन्छन्।
- ब्रस गर्दा गिजाबाट रगत आउने, गिजा सजिलै सुन्निने समस्याले चिन्तित हुनुहुने व्यक्ति
- दाँत खुकुलो भएको वा मुखको गन्धको चिन्ता भएको महसुस गर्नुहुने व्यक्ति
कृपया पहिले एक पटक हामीलाई परामर्श गर्नुहोस्।
गिजाको रोग भनेको ब्याक्टेरियाको संक्रमणका कारण गिजा र दाँतलाई सहारा दिने हड्डी (alveolar bone) क्षय हुँदै जाने रोग हो। करिब 80% वयस्कहरू यसबाट पीडित रहेको पनि भनिन्छ, र यो जापानीहरूमा दाँत गुम्नुको सबैभन्दा ठूलो कारण हो। यो कुनै पनि दुखाइ नभई शान्त रूपमा बढ्दै जाने भएकाले, थाहै नपाई दाँत गुमाउनुपर्ने अवस्थामा पुगिने कुरा पनि दुर्लभ छैन। 高田馬場歯科・矯正歯科 मा गिजाको आधारभूत उपचार (स्केलिङ・SRP・PMTC) लाई केन्द्रमा राखी, प्रत्येक बिरामीको मुखको अवस्थाअनुसार मिलाइएको होसियारीपूर्वक जाँच र उपचार गरिन्छ।
Table of Contents
हाम्रो गिजाको रोग उपचारको विशेषता
गिजाको आधारभूत उपचार होसियारीपूर्वक र भरपर्दो तरिकाले
गिजाको रोग उपचारको आधार भनेको दाँतको पत्थर र प्लाक (दाँतको मैल) हटाउने 「गिजाको आधारभूत उपचार」 हो। स्केलिङ (दाँतको पत्थर हटाउने), SRP (गिजामुनिको सफाइ र जराको सतह समथर पार्ने प्रक्रिया), र PMTC मार्फतको व्यावसायिक दाँत सतह सफाइलाई संयोजन गरी, गिजाको रोगका ब्याक्टेरियाको प्रजनन थलो बन्ने ब्याक्टेरियाको पिण्ड (बायोफिल्म) लाई होसियारीपूर्वक हटाइन्छ।
उपचारको प्रभावकारिता उपचारको शुद्धता र बिरामीले घरमा गर्ने स्व-हेरचाहमा निर्भर हुन्छ। हाम्रो क्लिनिकमा उपचारका साथसाथै, सही ब्रस गर्ने तरिका र दैनिक स्व-हेरचाहका बारेमा पनि होसियारीपूर्वक व्याख्या गर्नलाई महत्त्व दिइन्छ।
बिरामीको अवस्थाअनुसार उपचार योजनाको सुझाव
गिजाको रोगको मात्रा बिरामीअनुसार फरक हुन्छ। हल्का गिजाको सूजनदेखि लिएर हड्डी ठूलो परिमाणमा क्षय भइसकेको गम्भीर पेरियोडन्टाइटिससम्म, अवस्था विविध हुन्छ। हाम्रो क्लिनिकमा पहिलो पटकको भ्रमणमा गिजाको खाल्टोको गहिराइ र X-ray जाँचको आधारमा हालको अवस्था राम्ररी बुझी, प्रत्येक बिरामीको मुखको अवस्थाअनुसार मिलेको उपचारको प्रक्रिया व्याख्या गरेपछि मात्र अगाडि बढाइन्छ।
रोकथामको महत्त्वबारे सँगै सोचौं
गिजाको रोग उपचार सकिएपछि पनि फेरि हुने जोखिम उच्च हुने रोग हो। हाम्रो क्लिनिकमा उपचारपछि पनि हरेक 3 महिनामा एक पटक नियमित जाँच गराउन सिफारिस गरिन्छ, र मुखको अवस्था निरन्तर जाँच गर्दै पुनरावृत्ति रोक्ने प्रयास गरिन्छ। साथै, ब्रस गर्ने तालिम र Airflow द्वारा सफाइजस्ता, उपचारपछि मुखको वातावरण कायम राख्ने प्रयासहरू पनि सक्रिय रूपमा गरिन्छ।
गिजाको रोग एक पटक लागेपछि पूर्ण रूपमा निको पार्न गाह्रो हुने रोग हो, तर उपयुक्त उपचार र दैनिक स्व-हेरचाहद्वारा दाँतलाई लामो समयसम्म जोगाइराख्न पूर्ण रूपमा सम्भव छ।
गिजाको रोग भनेको कस्तो रोग हो
गिजाको रोग भनेको दाँत र गिजाको बीचमा जम्मा हुने प्लाक (दाँतको मैल) भित्रको ब्याक्टेरियाका कारण हुने संक्रमण हो। ब्याक्टेरियाले निकाल्ने विषाक्त पदार्थले गिजामा सूजन ल्याउँछ, र यदि वेवास्ता गरियो भने सूजन दाँतलाई सहारा दिने हड्डी (alveolar bone) सम्म पुग्छ, र अन्ततः दाँत नै झर्छ।
गिजाको रोग अत्यन्त बिस्तारै बढ्ने रोग हो, र सुरुदेखि मध्यम अवस्थासम्म प्रायः दुखाइ हुँदैन। यसैले, दाँत खुकुलो हुने वा गिजाबाट पीप आउने जस्ता स्पष्ट लक्षण देखा परिसक्दा, हड्डी पहिले नै धेरै गुमिसकेको हुने केस थुप्रै हुन्छन्।
गिजाको रोगको मुख्य कारण प्लाक हो, तर धुम्रपान・मधुमेह・तनाव・मुख सुक्खा हुनुजस्ता कुराले पनि यो रोग हुने जोखिम बढाउँछ भन्ने थाहा भइसकेको छ। नियमित रूपमा दन्त चिकित्सालय गई व्यावसायिक सफाइ गराउनु नै सबैभन्दा प्रभावकारी रोकथामको उपाय हो।
गिजाको रोग बढ्दै जाने चरण र लक्षणहरू
गिजाको रोगलाई मुख्यतः 「गिजाको सूजन」 र 「पेरियोडन्टाइटिस」 मा वर्गीकरण गरिन्छ, र पेरियोडन्टाइटिस थप हल्का・मध्यम・गम्भीर अवस्थामा बढ्दै जान्छ।
गिजाको सूजन
अवस्था
सूजन गिजामा मात्र सीमित रहने चरण। हड्डीमा अझै असर पुगेको हुँदैन।
मुख्य लक्षणहरू
ब्रस गर्दा रगत आउने, गिजा रातो हुने・सुन्निने।
हल्का पेरियोडन्टाइटिस
अवस्था
गिजाको खाल्टो 3-4mm जति। हड्डी क्षय हुन थाल्छ।
मुख्य लक्षणहरू
गिजा सुन्निने・रगत आउने, मुखको गन्ध।
मध्यम पेरियोडन्टाइटिस
अवस्था
गिजाको खाल्टो 4-6mm जति। हड्डी क्षयीकरण बढ्दै जान्छ।
मुख्य लक्षणहरू
गिजाबाट पीप आउने, दाँत खुकुलो भएको महसुस।
गम्भीर पेरियोडन्टाइटिस
अवस्था
गिजाको खाल्टो 6mm भन्दा बढी। ठूलो परिमाणमा हड्डी क्षय।
मुख्य लक्षणहरू
दाँत ठूलो मात्रामा खुकुलो हुने, दुखाइ, आफैं झर्ने जोखिम।
गिजाको सूजनको चरणमा उपयुक्त उपचार र स्व-हेरचाहद्वारा सुधार आउने सम्भावना हुन्छ। तर पेरियोडन्टाइटिससम्म बढिसकेपछि, एक पटक गुमेको हड्डी पूर्ण रूपमा फिर्ता ल्याउन गाह्रो हुन्छ। प्रारम्भिक अवस्थामै पत्ता लगाउनु र प्रारम्भमै उपचार गर्नु नै दाँत जोगाउने सबैभन्दा उत्तम उपाय हो।
गिजाको रोग र सम्पूर्ण शरीरका रोगबीचको सम्बन्ध
गिजाको रोग डरलाग्दो हुनुको कारण यो मुखभित्रैमा मात्र सीमित नरहनु हो। गिजाको रोगका ब्याक्टेरिया र सूजनकारी पदार्थहरू रगतको प्रवाहमार्फत सम्पूर्ण शरीरभरि फैलिएर विभिन्न सम्पूर्ण शरीरका रोगमा असर पुर्याउने कुरा अनुसन्धानले स्पष्ट पारेको छ।
विशेष गरी गहिरो सम्बन्ध रहेको भनिने रोग मधुमेह हो। गिजाको रोग बिग्रँदा रगतमा चिनीको मात्रा नियन्त्रण गर्न गाह्रो हुन्छ, र उल्टो मधुमेह भएमा गिजाको रोग बढ्न सजिलो हुन्छ भन्ने, एकअर्कामा नकारात्मक असर पार्ने सम्बन्ध थाहा भएको छ। यसबाहेक, हृदयरोग・मस्तिष्काघात・एस्पिरेसन निमोनिया・गर्भावस्थामा समय अगावै जन्मने जोखिम आदिसँगको सम्बन्ध पनि रिपोर्ट गरिएको छ।
「दाँतको स्वास्थ्य सम्पूर्ण शरीरको स्वास्थ्यसँग जोडिएको हुन्छ」 भन्ने कुरा कुनै बढाइचढाइ गरिएको कुरा होइन। 高田馬場 क्षेत्रमा नियमित रूपमा दन्त चिकित्सालय गई मुखभित्रको वातावरण राम्रो राख्नु भविष्यमा सम्पूर्ण शरीरका रोग रोक्नमा पनि मद्दत गर्छ।
हाम्रो गिजाको रोग उपचारको प्रक्रिया
पहिलो पटकको भ्रमण・जाँच・निदान
गिजाको खाल्टोको गहिराइ (प्रोबिङ जाँच), X-ray खिच्ने, दाँत खुकुलो भएको मात्रा आदि जाँचिन्छ। गिजाको रोगको मात्रा बुझेपछि उपचार योजना व्याख्या गरिन्छ।
गिजाको आधारभूत उपचार
स्केलिङ (दाँतको पत्थर हटाउने) र SRP (स्केलिङ र रुट प्लानिङ) गरी, दाँतको सतह र जराको सतहमा टाँसिएको दाँतको पत्थर・प्लाक होसियारीपूर्वक हटाइन्छ। कहिलेकाहीँ धेरै पटकमा विभाजन गरी बिस्तारै अगाडि बढाइन्छ।
पुनर्मूल्याङ्कन (SPT)
आधारभूत उपचार सकिएपछि, गिजाको तन्तुको अवस्था पुनः जाँच गरिन्छ। सुधार भएको छ कि छैन पुष्टि गरेपछि, त्यसपछिको उपचारको दिशा निर्धारण गरिन्छ। पेरियोडन्टाइटिस सुधारिएको भए, नियमित हेरचाहमा सारिन्छ।
PMTC र Airflow
गिजाको खाल्टोभित्र र दाँतको बीचको भागजस्ता, ब्रसले नपुग्ने ठाउँको बायोफिल्मलाई व्यावसायिक मेसिन सफाइ (PMTC) वा Airflow (अत्यन्त सूक्ष्म धूलो छर्केर गरिने सफाइ) द्वारा हटाइन्छ। चियाको दाग・चुरोटको दागजस्ता रंगीन दागहरू पनि एकैसाथ सफा हुन्छन्।
ब्रस गर्ने तालिम
बिरामीको ब्रस गर्ने बानी र ब्रस छुट्ने प्रवृत्तिबारे बताइन्छ, र घरमा गर्ने स्व-हेरचाहको गुणस्तर बढाउनका लागि तालिम दिइन्छ। गिजाको रोग फेरि हुनबाट रोक्नका लागि पनि दैनिक मुखको सरसफाइ अत्यन्त महत्त्वपूर्ण छ।
रोकथाममूलक दन्त उपचार तथा दाँत सफाइको बारे थप जान्न यहाँ क्लिक गर्नुहोस्।
उपचारपछिको स्व-हेरचाह र नियमित जाँच
गिजाको रोगको उपचार सकिएपछिको समय वास्तवमा धेरै महत्त्वपूर्ण हुन्छ। गिजाको रोग सजिलै फेरि हुने खालको हो, उपचारद्वारा सुधार भए पनि प्लाक नियन्त्रण नभएमा गिजाको तन्तु फेरि नष्ट हुँदै जान्छ।
घरमा ब्रस गर्दा, दाँत र गिजाको जोडिने ठाउँमा ब्रसलाई 45 डिग्रीको कोणमा राखी, गिजाको खाल्टोभित्रको प्लाकलाई कोरेर निकाल्ने गरी माझ्नु महत्त्वपूर्ण छ। दाँत-दाँतको बीचमा डेन्टल फ्लस वा अन्तर-दन्त ब्रस पनि प्रयोग गर्नुहोस्। होसियारीपूर्वक माझेको महसुस भए पनि ब्रस छुट्ने ठाउँ सजिलै रहन सक्ने भएकाले, नियमित रूपमा व्यावसायिक सफाइ गराउन सिफारिस गरिन्छ।
हाम्रो क्लिनिकमा हरेक 3 महिनामा एक पटक नियमित जाँच गराउन सिफारिस गरिन्छ। मुखको अवस्था निरन्तर जाँच गर्दा, पुनरावृत्तिको सङ्केत प्रारम्भिक अवस्थामै पत्ता लगाई आवश्यकताअनुसार उपयुक्त उपचार गर्न सकिन्छ।
शुल्कको बारेमा
गिजाको आधारभूत उपचार (स्केलिङ・SRP) बीमा उपचारको दायरामा पर्छ। दाँतको पत्थरको मात्रा, गिजाको रोगको मात्रा र उपचारको पटकसंख्याअनुसार शुल्क फरक पर्छ, तर अनुमानित रकम तलका अनुसार छ।
हड्डी पुनर्जनन・हड्डी प्रत्यारोपण (GBR)
| उपचार | अनुमानित शुल्क |
|---|---|
| गिजाको आधारभूत उपचार (स्केलिङ・SRP) | बीमा लागू (30% भुक्तानी) |
| PMTC (व्यावसायिक दाँत सतह सफाइ・पूरा मुख) | 13,200 येन (कर सहित) |
| Airflow (सम्पूर्ण・दाग हटाउने) | 14,300 येन (कर सहित) |
| CT स्क्यान | 3,960 येन (कर सहित) |
※गिजाको रोगको मात्राअनुसार धेरैपटक भ्रमण आवश्यक हुन सक्छ। शुल्कको विस्तृत जानकारी जाँचपछि व्याख्या गरिन्छ।
बारम्बार सोधिने प्रश्नहरू
के गिजाको रोग निको हुन्छ?
गिजाको सूजनको चरणमा उपयुक्त उपचार र स्व-हेरचाहद्वारा स्वस्थ अवस्थामा फर्काउन सकिन्छ। तर पेरियोडन्टाइटिससम्म बढेर हड्डी गुमिसकेको अवस्थामा, एक पटक क्षय भएको हड्डीलाई पूर्ण रूपमा पहिलेकै अवस्थामा फर्काउन गाह्रो हुन्छ। उपचारद्वारा रोगको बढोत्तरी रोकी, बाँकी रहेको दाँत र हड्डी जोगाउनु नै उपचारको मुख्य उद्देश्य हुन्छ।
दुखाइ नभए पनि गिजाको रोग भएको भनियो। के उपचार आवश्यक छ?
हो, उपचार गराउन सिफारिस गरिन्छ। गिजाको रोगको विशेषता नै दुखाइ नआई बढ्नु हो, र 「दुखाइ नभएकाले ठीकै छ」 भन्ने बुझाइले नै रोग बिगार्ने एउटा कारण बनेको छ। लक्षण महसुस नहुँदै गरिने उपचारले नै कम भारमा सुधार ल्याउने लक्ष्य राख्न सकिन्छ।
दाँतको पत्थर हटाउँदा दुख्छ?
दाँतको पत्थरको मात्रा र स्थानअनुसार फरक पर्छ। गिजामाथि रहेको पत्थर हटाउँदा प्रायः दुखाइ महसुस हुँदैन। गिजाभित्र (गिजाको खाल्टोभित्र) को पत्थर हटाउने SRP मा भने कहिलेकाहीँ एनेस्थेसिया प्रयोग गरिन्छ। दुखाइको चिन्ता लागेमा अगावै परामर्श गर्नुहोस्।
राम्रोसँग ब्रस गरे पनि गिजाको रोग हुन सक्छ?
हुन्छ। ब्रस गर्ने पटकसंख्या मात्र होइन, माझ्ने तरिका・प्रयोग गर्ने उपकरणको प्रकार・दाँतको मिलावटको अवस्था・सम्पूर्ण शरीरको स्वास्थ्य अवस्था आदिले पनि गिजाको रोग हुनमा भूमिका खेल्छ। ब्रस धेरै छुट्ने ठाउँ वा ब्रसले नपुग्ने भाग भएमा, होसियारीपूर्वक माझेको महसुस भए पनि दाँतको पत्थर जम्न सक्छ।
के चुरोटले गिजाको रोगमा असर गर्छ?
हो, धुम्रपान गिजाको रोगको एउटा गम्भीर जोखिम कारक हो। चुरोटमा भएका तत्वले गिजाको रक्तसञ्चार बिगार्छन् र रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता घटाउँछन्, जसले गर्दा गिजाको रोग सजिलै बढ्न सक्छ। साथै, धुम्रपान गर्नेहरूमा रगत सजिलै नआउने भएकाले लक्षण थाहा पाउन गाह्रो हुने कुरामा पनि ध्यान दिनुपर्छ।
